Guanchen

Waar kwamen de Guanchen, de inheemse bevolking van de Canarische Eilanden, die in de 15e eeuw werden vernietigd door de Spanjaarden, vandaan? Onderzoekers speculeren nog steeds.

De Guanchen

De GuanchenWerd de oude traditie van “gastvrijheid van het echtelijk bed” de Spaanse veroveraar Hernán Peraza noodlottig op La Gomera? Begreep hij het gebaar verkeerd dat de gast, naast de maaltijd, ook de vrouw werd aangeboden?

Toen hij een geheime liefdesrelatie begon met Yballa, de dochter van de eilandvorst, werd hij in 1488 vermoord door haar echtgenoot Hautacuperche, de leider van de rebellen. Dit verhaal is een van de weinige overgebleven getuigenissen die iets vertellen over de tradities van de Guanchen, de oorspronkelijke bewoners van de Canarische Eilanden.

De mythe van Atlantis



Zelfs al in de oudheid spraken Tenerife, Gran Canaria, Lanzarote, Fuerteventura, La Gomera, La Palma en El Hierro – tegenwoordig het meest zuidwestelijke puntje van Europa voor de kust van Marokko – tot de verbeelding van zeelui, dichters en filosofen. Het leek alsof ze nauw verbonden waren met de mythe en de zoektocht naar het legendarische Atlantis.

Zo verhaalt Plato dat bij het zinkende Atlantis, na een aardbeving rond 9000 voor Christus, alleen de bewoners uit de bergen, de inboorlingen, het hebben overleefd. Andere oude bronnen verhalen over een bergvolk uit het Atlasgebergte, dat bij een tsunami 5000 voor Christus aanspoelde op de Canarische Eilanden en zich vestigde op de Teide op Tenerife.

Tot op heden is het niet gelukt om met een wetenschappelijke onderbouwing de oorsprong van de Guanchen en de tijd van de kolonisatie vast te stellen. Theorieën en speculaties inspireren de ideeën van etymologen en archeologen. Naast de “Atlantis mythe” is er de Portugese “schelpenverzamelaars theorie” – scherven van schelpen op de Canarische Eilanden worden in verband gebracht met schelpenvondsten in Scandinavië, Engeland en Ierland, die wijzen op een enorme volksverhuizing 5700 voor Christus. Ook de “Amerika theorie”, die ervan uitgaat dat de Canarische Eilanden werden gekoloniseerd door Amerika, is onderwerp van onderzoek.

De bewoners van de Canarische Eilanden zijn nog steeds geen zeelieden, maar boeren en veehouders

Zelfs de vraag hoe de oorspronkelijke bewoners naar de eilanden kwamen, wanneer en van waar, kon tot de dag van vandaag niet worden beantwoord. Immers, in tegenstelling tot de naburige Middellandse Zee landen, zijn de bewoners van de Canarische Eilanden geen zeelieden, maar boeren en veehouders.

De opvatting van sommige archeologen is volgens de “West Atlantische cultuur theorie” dat de oer Canariërs waarschijnlijk nakomelingen zijn van de vroege mens uit de ‘cromagnoiden’ tijd, die met kano’s van drakenhout als vreedzame navigators de westelijke kusten van Europa en de Middellandse Zee eilanden aandeden. Echter, deze nautische vaardigheden zouden in latere millennia verloren zijn gegaan.

Hoewel er op de Canarische Eilanden steencirkels zoals in Stonehenge of Bretagne zijn gevonden, en in grotten op de Canarische Eilanden schilderijen en soortgelijke magische symbolen als in Ierland, Sicilië en Kreta, maar ook sculpturen gemaakt van steen, zoals de “oermoeder van Tara” op Gran Canaria. Maar tussen de eilanden is er naast de veerboot, vakantiezeilers en rondvaartboten nog steeds geen actieve handels- of culturele uitwisseling. Elk van de eilanden heeft door de eeuwen heen zijn eigen sociale en politieke ontwikkeling doorgemaakt, die kenmerkend is voor de huidige fascinatie voor de Canarische Eilanden.

Blijft de oorsprong van de Guanches ongewis? Als we lokale archeologen en hun ‘eiland Berber theorie” kunnen geloven, dan weten ze waar hun voorouders vandaan kwamen: vanuit Noord-Afrika. Op grote panelen in het “Centro de la Cultura Popular Canaria” in het laurierbos van La Gomera, zijn de bewegingen van de Berbers afgebeeld.

Ze zouden vanaf 500 voor Christus, als gevolg van droogte en de Romeinse bezetting, met eenvoudige papyrusboten de overtocht van ongeveer 100 kilometer naar het dichtstbijzijnde Canarische eiland Fuerteventura hebben gemaakt.

Met geiten, huishoudelijke artikelen en hun families gingen ze naar de grotten, en ontworpen terrassen met een geavanceerd watersysteem voor de landbouw. Deze theorie wordt bevestigd door etymologische ontdekkingen, die in Noord-Afrikaanse talen werden gevonden. Zelfs de term “Guanchinet” kan worden afgeleid uit de Berberse taal. Een Berber stam, genaamd Ghomera, en de naam Agulo, het mooiste dorp op La Gomera – met uitzicht op de berg Teide op Tenerife – lijkt sprekend op Aguglu, een dorp in Marokko. Ook de benaming voor de hemel, “Tigotan”, is hetzelfde in beide talen.



De oorsprong van de Canarische Eilanden zal verder moeilijk te onderzoeken zijn, omdat er nagenoeg geen bronnen bekend zijn. Met de Spaanse verovering werd tweederde van de bevolking vernietigd of tot slaaf gemaakt, en met de komst van de missionarissen verdween ook de religie en cultuur van de Guanchen. Elk eiland heeft zijn eigen geschiedenis van verovering. Bijzonder bloedig voor de Spanjaarden was de oorlog om La Gomera, die in 1404 begon met Jean des Béthencourt en na de dood van gouverneur Hernán Peraza in 1488 nog niet was afgelopen, en Hautacuperche kort daarna tijdens gevechten werd gedood.

Zijn vier meter hoge bronzen standbeeld staat sinds 2007 op het strand in Valle Gran Rey op La Gomera. De held staat met zijn rug naar de zee en kijkt, als een veldheer met een speer en een kapotte helm in zijn handen, verloren naar de bananenvelden en tuinen van de vulkanische bergen. De traditie van de Guanchen leeft voort in El Silbo, de fluittaal waarmee de herders in de canyons communiceren, en die weer wordt onderwezen op de scholen op La Gomera. En verder bij de pottenbakkers in Chipude en de traditionele feesten en dansen.